Κάτι τρέχει στον Έβρο

Η μετάφραση αποτελεί μία υπηρεσία με μακρά ιστορία η οποία υπάρχει όσο ο άνθρωπος νιώθει την ανάγκη να επικοινωνεί και να μοιράζεται γνώση, συναισθήματα, πληροφορία καθώς και να συναλλάσσεται εμπορικά. Μέσα από το πέρασμα του χρόνου και την άνθιση της τεχνολογίας και του ανθρώπου μέσα σε αυτήν, την ανάδειξη των επιχειρήσεων, των επιστημών και γενικότερα της έντονης ανάγκης για επικοινωνία, δημιουργήθηκε η επιταγή για επίσημες μεταφράσεις, πιστοποιημένες από αρμόδιους φορείς. Η επιταγή αυτή αντικατοπτρίζει την σοβαρότητα από την οποία περιβάλλεται αυτή η υπηρεσία καθώς και από άλλους κρίσιμους παράγοντες που πρέπει να την ορίζουν ώστε κάποιος να νιώθει σίγουρος ότι θα επιτύχει τους επικοινωνιακούς του σκοπούς.

Ας κάνουμε όμως μία ιστορική αναδρομή ώστε να δούμε πώς ξεκίνησαν όλα. Η άποψη η οποία κυριαρχεί σχετικά με το πότε εμφανίστηκε η πρώτη μετάφραση, είναι αυτή που υποστηρίζει ότι εμφανίστηκε πριν από τη Βίβλο. Η αγγλική λέξη "translation" προκύπτει από έναν λατινικό όρο που σημαίνει "διαδίδω, μεταφέρω". Η λέξη "μετάφραση" προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη "μετάφρασις" που σημαίνει "παράφραση, εξήγηση, ερμηνεία, μεθερμήνευση". Από αυτή προκύπτει ο όρος "metaphrase" που σημαίνει μετάφραση λέξη προς λέξη. Οι λέξεις αυτές, στην καρδιά της θεωρίας της μετάφρασης, δίνουν πληροφορίες σχετικά με το πότε η μετάφραση χρησιμοποιήθηκε στο πέρασμα των χρόνων.

Η πρώτη μετάφραση πραγματοποιήθηκε στην εποχή της Μεσοποταμίας όταν το ποίημα των Σουμερίων "Gilgamesh" ή "Γκιλγκαμές" στα Ελληνικά, μεταφράστηκε σε Ασιατικές γλώσσες. Αυτό χρονολογείται περίπου στη δεύτερη χιλιετία π.Χ. Άλλα αρχαία κείμενα τα οποία μεταφράστηκαν, είναι αυτά των οποίων η μετάφραση έγινε από Βουδιστές μοναχούς οι οποίοι μετέφρασαν Ινδικά έγγραφα στα Κινέζικα. Μεταγενέστερα, Αρχαία Ελληνικά κείμενα, επίσης μεταφράστηκαν από Ρωμαίους ποιητές καθώς είναι γνωστό ότι υπηρεσίες μετάφρασης χρησιμοποιήθηκαν από τον Οράτιο και τον Κικέρωνα και ότι αυτό συνεχίστηκε μέχρι και τον 17ο αιώνα, οπότε και καινούριες πρακτικές άρχισαν να αναπτύσσονται. Αργότερα, Αρχαία Ελληνικά κείμενα πάρθηκαν από Άραβες λόγιους, οι οποίοι τα μετέφρασαν και έτσι δημιούργησαν τις δικές τους εκδοχές του επιστημονικού, ψυχαγωγικού και φιλοσοφικού περιεχομένου τους. Αυτές οι εκδοχές, ακολούθως, μεταφράστηκαν στα Λατινικά, κατά τον Μεσαίωνα, κυρίως στην Ισπανία και έτσι τα αποτελέσματά τους παρείχαν τα θεμέλια στους Ακαδημαϊκούς της Αναγέννησης.

Η θρησκεία και κατά συνέπεια τα θρησκευτικά κείμενα και θεωρίες, επίσης κατέστησαν την ανάγκη για μετάφραση ιδιαιτέρα μεγάλη. Καθώς η θρησκεία αναπτυσσόταν και η επιθυμία για ευρεία διάδοσή της αυξανόταν, θρησκευτικά κείμενα μεταφράστηκαν σε πάρα πολλές γλώσσες. Ένα από τα πρώτα, λέγεται ότι ήταν η Παλαιά Διαθήκη, η οποία μεταφράστηκε στα Ελληνικά τον 3ο αι. π.Χ. Η θρησκεία έπαιξε τόσο μεγάλο ρόλο στη μετάφραση που η εκκλησία κατέστησε τον Άγιο Ιερώνυμο, προστάτη Άγιο της μετάφρασης. Το έργο του Αγίου Ιερώνυμου ήταν να δημιουργήσει μία Λατινική Βίβλο τον 4ο αι. μ.Χ. η οποία έγινε το επικρατέστερο κείμενο που χρησιμοποιούνταν από τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Με την έλευση του Προτεσταντισμού, η ανάγκη για μετάφραση της Βίβλου σε Ευρωπαϊκές γλώσσες κορυφώθηκε και εν τέλει με την ταχεία μετάφραση και διανομή της Βίβλου κατά την Μεταρρύθμιση , ο Χριστιανισμός είχε πλέον δύο ξεκάθαρα μονοπάτια- τον Ρωμαιοκαθολικισμό και τον Προτεσταντισμό.

Οι μεταφραστές πολλές φορές δούλευαν στη σκιά καθώς η μετάφραση μπορούσε να γίνει εξαιρετικά επικίνδυνη ενώ κάποιοι μάλιστα έχασαν τη ζωή τους λόγω του έργου τους. Ένας εξ αυτών ήταν ο διάσημος μεταφραστής William Tyndale, ο οποίος εκτελέστηκε στην Ολλανδία το 1536, επειδή δούλευε πάνω στη μετάφραση της Βίβλου στα Αγγλικά. Όπως και να 'χει, αυτοί άνοιξαν το δρόμο για κάποιες από τις μεγαλύτερες συνεισφορές στη διάδοση ιδεών, γνώσης και θεωριών στο πέρασμα του χρόνου.

Οι μοντέρνες εφαρμογές στη μετάφραση

Μετά την Βιομηχανική Επανάσταση , η οικονομία αναπτύχθηκε ραγδαία και εξελίχθηκε σε μια μηχανή με τη δυνατότητα για παγκόσμια επιτυχία. Καινούρια μηχανήματα επέτρεψαν την ταχύτερη παραγωγή κειμένων και υλικού που σχετιζόταν με τις επιχειρήσεις και αυτό σήμαινε ότι περισσότερος χρόνος μπορούσε να αφιερωθεί στην εξέλιξη μιας εταιρίας και στη μετάφραση υλικού για το "άνοιγμα" στην παγκόσμια αγορά. Με την παρουσία, του internet ειδικά, ήρθαν και καινούριες πρακτικές.

Το internet έφερε την επανάσταση στη δυνατότητα πρόσβασης σε πληροφορίες, στην κατανόηση και τη μετάφραση κειμένων, είτε αυτά είναι σύγχρονα ή ιστορικά κείμενα. Η ανάγκη να καταλάβουμε την κουλτούρα της χώρας προέλευσης και αυτή του κοινού-στόχου υποβοηθείται ακόμα περισσότερο από σύγχρονα εργαλεία και πρακτικές. Ενώ υπάρχουν εφαρμογές αυτόματης μετάφρασης που μεταφράζουν λέξη προς λέξη, τα μεταφραστικά γραφεία με τους επαγγελματίες, πιστοποιημένους μεταφραστές, είναι ικανά να μεταφράσουν κείμενα σε πάρα πολλές γλώσσες ενώ παράλληλα παρατηρούν τη σχέση ανάμεσα στον πολιτισμό της γλώσσας-πηγής με αυτήν της γλώσσας-στόχου.

Οι επίσημες μεταφράσεις λοιπόν, είναι μία υπηρεσία με ιστορία που ξεκινάει στα βάθη των αιώνων και πλέον βρίσκεται σαν εργαλείο στο χέρι μας, πιο δυνατή από ποτέ, ενισχυμένη από σύγχρονα εργαλεία και επιστημονική γνώση.