Κάτι τρέχει στον Έβρο

Το πανηγύρι της Πεντηκοστής, ριζωμένο βαθιά στην ιστορική και θρησκευτική συνείδηση του Διδυμοτείχου, μεταφέρει ως τις μέρες μας τη μνήμη ενός θαύματος και μιας σωτηρίας που πέρασε από την Ιστορία στη λαϊκή ψυχή.

Στην κορυφή του κάστρου του Διδυμοτείχου, εκεί όπου δεσπόζει ο Ιερός Ναός του Σωτήρος Χριστού, χτυπά η καρδιά του σημαντικότερου εορταστικού γεγονότος της πόλης: της Πανήγυρης της Πεντηκοστής, γνωστής στους ντόπιους και ως «Καλέ Παναΐρ(ι)».

Η πανήγυρη, που τελείται κάθε χρόνο με θρησκευτική ευλάβεια και λαϊκή συμμετοχή, περιλαμβάνει ως βασική εκδήλωση τη λιτανεία της εικόνας του Χριστού από τον Ναό του Σωτήρος Χριστού προς τον Ναό του Αγίου Αθανασίου και αντίστροφα. Η διαδρομή αυτή, συμβολική και ιερή, συνοδεύεται από πλήθος λατρευτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνουν φορείς και σύλλογοι του Διδυμοτείχου.

Η παράδοση τοποθετεί την καταγωγή του Καλέ Παναϊριού στα δύσκολα χρόνια του 13ου αιώνα. Το 1205, σύμφωνα με λαϊκές αφηγήσεις, το κάστρο του Διδυμοτείχου βρέθηκε υπό πολιορκία. Άλλοι μιλούν για τους Λατίνους Σταυροφόρους, όμως ιστορικές πηγές προσδιορίζουν ως πολιορκητές τους Βουλγαροκουμάνους του Τσάρου Ιωαννίτση. Η απειλή ήταν υπαρκτή και ασφυκτική.

Οι πολιορκημένοι, απελπισμένοι και ανήμποροι, κατέφυγαν στην πίστη και στην προσευχή. Έστρεψαν το βλέμμα στον Χριστό του Κάστρου και με δάκρυα στα μάτια λιτάνευσαν την εικόνα του ανάμεσα στους δύο ναούς. Εκεί, στη σιγή της νύχτας, παραμονή της Κυριακής της Πεντηκοστής, αποφάσισαν να επιχειρήσουν έξοδο.

Κι εκεί συνέβη το αναπάντεχο: μια ξαφνική, καταρρακτώδης νεροποντή πλημμύρισε τον χώρο γύρω από το κάστρο, αιφνιδιάζοντας τους πολιορκητές. Οι επιτιθέμενοι διαλύθηκαν μέσα στον πανικό και οι κάτοικοι σώθηκαν. Η σωτηρία του κάστρου αποδόθηκε στη θαυματουργή παρέμβαση του Χριστού.

Από τότε και για αιώνες, οι κάτοικοι του Διδυμοτείχου τίμησαν τη σωτηρία αυτή κάθε Πεντηκοστή με λιτανεία, δοξολογία, αλλά και λαϊκές εκδηλώσεις, όπως χορούς, πάλη και παραδοσιακά δρώμενα, ακόμα και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας. Η πανήγυρη πραγματοποιούνταν αρχικά στον λόφο του κάστρου, στα νοτιοανατολικά, όμως με τα χρόνια μεταφέρθηκε στη θέση Τσαΐρια (Χλόη), έξω από τα τείχη, καθώς αυξανόταν η συμμετοχή και η χριστιανική κοινότητα.

Το Καλέ Παναΐρ έγινε σημείο αναφοράς και προσκύνημα. Όπως καταγράφει ο αείμνηστος δάσκαλος Δημήτριος Μανάκας, άνθρωποι από τα γύρω χωριά αλλά και από την απέναντι πλευρά του Έβρου έφταναν στο Διδυμότειχο για να παραστούν στη γιορτή. Πολλοί διανυκτέρευαν στον Ναό του Σωτήρος Χριστού από την παραμονή.

Δεν έλειψαν, όμως, και οι σκοτεινές στιγμές. Το 1888, ένα τραγικό περιστατικό σημειώθηκε όταν πνίγηκαν μαζικά προσκυνητές στον ποταμό Έβρο κατά τη διάρκεια της επιστροφής τους από την πανήγυρη. Το γεγονός αυτό πέρασε στη λαϊκή μνήμη με τη μορφή παραμυθιού ή θρήνου – ένα ακόμα κομμάτι του παλίμψηστου που είναι το Καλέ Παναΐρ.