Κάτι τρέχει στην Ελλάδα

Ο Νικόλαος Κέλελης, Οικονομολόγος, MSc – Εκπαιδευτικός και Εκλεγμένο μέλος της Συνέλευσης των Αντιπροσώπων του Οικονομικού Επιμελητηρίου της Ελλάδος, μας έστειλε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο αναφορικά με τη χρηματοπιστωτική αργία και τη πιθανότητα της δραχμής.

Το επιχείρημα ότι οι θεσμοί έκλεισαν τις τράπεζες είναι εξίσου σοβαρό με το επιχείρημα ότι τις τράπεζες τις έκλεισαν αυτοί που είχαν τα κλειδιά και βγήκαν τελευταίοι. Οι τράπεζες δεδομένου ότι από το σύνολο των αποταμιεύσεων διατηρούν άμεσα διαθέσιμο στην καλύτερη περίπτωση ένα ποσοστό κοντά στο 8% ήταν αναγκασμένες να κλείσουν.

Ο πανικός που δημιουργήθηκε από την αναγγελία του δημοψηφίσματος υπό την αίσθηση ρήξης που καλλιεργήθηκε από το Φεβρουάριο, οδήγησε τους αποταμιευτές να τραβήξουν τα λεφτά τους μαζικά και ταυτόχρονα. Γεγονός που δε μπορεί να συμβεί, καθώς τα χρήματα αυτά δεν υπάρχουν άμεσα διαθέσιμα. Μάλιστα, αν η αβεβαιότητα παραμείνει τα λεφτά χάνονται. Αυτό έχει δείξει η ιστορία του τραπεζικού συστήματος από το 1609 και της πρώτης τραπεζικής χρεοκοπίας το 1720 μέχρι σήμερα. Από τότε έως τώρα βέβαια, πολλά έχουν αλλάξει, με το πιο ουσιαστικό τη θεσμοθέτηση των Κεντρικών Τραπεζών που καθορίζουν τους κανόνες του παιχνιδιού, προκειμένου να αποφεύγονται τέτοιου είδους δυσάρεστες καταστάσεις. Χωρίς ωστόσο και αυτές να μπορούν πάντα να αναχαιτίσουν τα αρνητικά γεγονότα, καθότι το σύστημα είναι πολύπλοκο και ακόμη όχι πλήρως αποκωδικοποιημένο. Όπως άλλωστε και ολόκληρη η επιστήμη των οικονομικών.

Στη δική μας περίπτωση ωστόσο, η αρνητική εξέλιξη της τραπεζικής αργίας δεν οφείλεται στην πολυπλοκότητα του συστήματος, αλλά στην έλλειψη πολιτικής βούλησης για ρύθμιση των οικονομικών ζητημάτων μεταξύ της Ελλάδας και των θεσμών. Η Κεντρική Τράπεζα στην οποία υπαγόμαστε και ρυθμίζει τη νομισματική πολιτική της χώρας και κατά συνέπεια τη ρευστότητα του τραπεζικού μας συστήματος είναι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και σύμφωνα με το καταστατικό της, δεν μπορεί να παρέχει ρευστότητα όσο δεν είμαστε σε πρόγραμμα. Ως εκ τούτου, τα τραπεζικά καταστήματα ελλείψει ρευστού για διάθεση κατέβασαν τα ρολά.

Το αποτέλεσμα αυτής της κατάστασης, είναι μία σημαντική ζημία για την ελληνική οικονομία με προεκτάσεις που γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλη τη σφαίρα της κυκλοφορίας του χρήματος. Καθώς εάν το χρήμα είναι το αίμα που ρέει στις φλέβες του συστήματος, οι τράπεζες είναι η καρδιά του. Και τα εμφράγματα ξέρουμε όλοι πολύ καλά που οδηγούν.

Για να ανοίξουν οι τράπεζες ξανά, απαιτείται να ανακτήσουν κεφάλαια. Αυτό μπορεί να συμβεί με δάνεια όπως συνέβαινε μέχρι τώρα προκειμένου να λειτουργούν και με κούρεμα καταθέσεων. Μακροπρόθεσμα η προσέλκυση κεφαλαίων γίνεται με δημιουργία καλού οικονομικού κλίματος. Οπότε, το ενδεχόμενο του κουρέματος να συμβεί, συγκεντρώνει πλέον μία πολύ σοβαρή πιθανότητα. Το μόνο βέβαιο από αυτή την εξέλιξη, είναι ότι, οι περιορισμοί κεφαλαίων θα παραμείνουν για αρκετά χρόνια, θα παρατηρηθεί μία αύξηση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και το ρευστό θα διοχετεύεται στην παραοικονομία. Η ομαλοποίηση των συναλλαγών θα πάρει μήνες και αυτό θα έχει τις αντίστοιχες επιπτώσεις στην αγορά. Όλα αυτά βέβαια μόνο εφόσον έχουμε ευρώ.

Αν δε συμβούν τα παραπάνω και οι τράπεζες είναι ανοιχτές, σημαίνει ότι θα έχουμε στα χέρια μας τις πρώτες νέες δραχμές. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, η εισαγωγή του νέου νομίσματος θα επιφέρει κάτι λιγότερο από αυτά που επέφερε το πρώτο μνημόνιο, μόνο που τώρα είμαστε λίγο εξαντλημένοι για νέα πειράματα. Οπότε, είναι πιθανό να οδηγηθούμε στη χειρότερη των περιπτώσεων και θα μιλάμε για έναν Αρμαγεδδών.

Το τι θα συμβεί τελικά, εξαρτάται από τη συνοχή που θα λειτουργήσουν οι θεσμοί της χώρας. Για παράδειγμα εάν ο στρατός είναι αυτός που θα διατηρεί την εσωτερική κανονικότητα σημαίνει ότι αρχικά οι περισσότεροι θα τρώμε στο ίδιο τραπέζι. Για μετά δεν ξέρω. Για αυτόν ακριβώς το λόγο, το γεγονός δηλαδή ότι υπάρχει μία πιθανότητα υπαρκτή να συμβεί το καταστροφικό ενδεχόμενο με κάνει να ακούω δραχμή και να κλείνω τα αυτιά μου. Κάτι αντίστοιχο έκανα και με την εξόρυξη χρυσού, καθώς έβλεπα την ασυμμετρία μεταξύ της πραγματοποίησης κερδών και της μικρής μεν, υπολογίσιμης δε, πιθανότητας να έχουμε θάλασσες μόνο για να τις αγναντεύουμε και χωράφια μόνο για να σπέρνουμε πέτρες.

Με λίγα λόγια, αυτό που αναρωτιέμαι είναι, εάν αξίζει το ρίσκο μία επιλογή εφόσον αυτή εμπεριέχει τον κίνδυνο του «θανάτου», χωρίς να έχει καν την αντίστοιχη απόδοση. Για παράδειγμα, εάν σου πει ο γιατρός ότι εφόσον χρησιμοποιείς γεωργικά φάρμακα χωρίς να παίρνεις τα απαραίτητα μέτρα προστασίας όπως γάντια και μάσκα, υπάρχει πιθανότητα να πεθάνεις από καρκίνο 5% τι κάνεις; Η πιθανότητα είναι μικρή, αλλά η αρνητική εκδοχή της καταστροφική.

Όσον αφορά το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, προσωπικά, εξακολουθώ να είμαι αντίθετος με το ρεύμα και να μη συμμερίζομαι τη γενική αισιοδοξία που διακατέχει αρκετούς. Και αυτό, όχι μόνο γιατί το ομόλογο που βγήκε τον Απρίλιο του 2014 με κουπόνι 3.5%, σήμερα έχει επιτόκιο (στη δευτερογενή αγορά) 49.50%. Πράγμα που συνεπάγεται σύμφωνα με τον διακεκριμένο Έλληνα οικονομολόγο κ. Οικονομίδη πιθανότητα χρεοκοπίας της Ελλάδας και μη πληρωμής περίπου 70%. Αλλά και γιατί σταμάτησε εδώ και καιρό εκ νέου η συζήτηση για το έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της Ελλάδας σα να φταίει για την κατάσταση μας το μνημόνιο και όχι η χρεοκοπία της χώρας. Το ΔΝΤ δεν ήρθε μόνο του, αλλά το προσκαλέσαμε, έτσι γίνεται πάντα. Όταν τα κράτη χρεοκοπούν, μοιράζουν προσκλήσεις σε διεθνείς θεσμούς, προκειμένου να έχουν έναν ήσυχο θάνατο, καθώς χάνονται απότομα όλα τα σταθερά σημεία αναφοράς και ο κίνδυνος για διάλυση ελλοχεύει.

Επιπρόσθετα, αυτό που χρειάζονται τα χρεοκοπημένα κράτη, είναι τεχνογνωσία και χρήμα για την ανασυγκρότησή τους. Η διαδικασία αυτή είναι αργόσυρτη και διαρκεί μέχρι να χωνευτούν οι ζημιές και να απομειωθούν οι αξίες. Στην Ελλάδα βρισκόμασταν ακριβώς σε αυτή την κατάσταση. Πλέον, ίσως επιστρέψουμε στην αρχική μας θέση, αυτή της χρεοκοπίας. Απογοητευτικό!

Είναι παράλογο το γεγονός ότι κανένας πολιτικός φορέας δε διαμόρφωσε ποτέ μία πρόταση ουσιαστική για την αντιμετώπιση των ελληνικών παθογενειών και ένα σχέδιο παραγωγικής δομής. Κανένα κυβερνητικό πρόγραμμα δεν εμπεριείχε ποτέ μία οικονομική στρατηγική, παρά μόνο υποσχέσεις για θέσεις εργασίας που πυροδοτούσαν τον φαύλο κύκλο του εκμαυλιστή πολιτικού και του εκμαυλισμένου πολίτη. Βέβαια, γινόταν λόγος που και που για ιδιωτικοποιήσεις, άνοιγμα αγορών κ.λπ. χωρίς ωστόσο να υπάρχουν δίκαιοι κανόνες του παιχνιδιού. Τα αποτελέσματα είναι γνωστά σε όλους.

Είναι αυτά που οδήγησαν στην πρόσφατη χρεοκοπία της χώρας εντός της ευρωζώνης. Είναι αυτά που οδήγησαν στην υποτίμηση της δραχμής κατά 900%, από τη δεκαετία του 50 μέχρι και την είσοδο στη ζώνη του ευρώ. Η νέα δραχμή εάν έρθει, δεν θα διαφέρει σε τίποτα, θα υποτιμάται συνεχώς αναδεικνύοντας τις ανεπάρκειες της ελληνικής οικονομίας.

Αποτέλεσμα θα είναι να μειώνει διαχρονικά την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, να υπάρξει εκ νέου πενία συναλλάγματος και να καλύπτονται οι πελατειακές σχέσεις. Όσο δε γίνεται λόγος για αυτά οι χρεοκοπίες θα διαδέχονται η μία την άλλη.