Κάτι τρέχει στον Έβρο

Πηγή φωτογραφίας Ανδρέας Αθανασιάδης

Οδοιπορικό στo δάσος της Δαδιάς - Στο "φως" όλα όσα δε γνωρίζαμε

14-08-2022

Από το χωριό Λευκίμμη, κοντά στην Εγνατία Οδό, ξεκινά ένας ασφαλτόδρομος που εισχωρεί βαθιά μέσα στο δάσος. Καθώς ο δρόμος ανηφορίζει, η βλάστηση γίνεται ολοένα και πιο πυκνή, τα κλαδιά ακουμπούν κατά διαστήματα και τις δύο πλευρές του αυτοκινήτου. Eνα τέταρτο αργότερα, βρισκόμαστε στο Κάψαλο, την υψηλότερη κορυφή της Δαδιάς.

Αφήνουμε το αυτοκίνητο, περνάμε κάτω από τις πανύψηλες κεραίες της ΕΡΤ – ο αέρας φυσάει δυνατά και ο ήχος από το θρόισμα των φύλλων μπερδεύεται με έναν μονότονο μεταλλικό συριγμό από τους σιδερένιους πύργους, δημιουργώντας μια απρόσμενη «μουσική» υπόκρουση στο τοπίο. Ακολουθούμε το μονοπάτι για μερικές δεκάδες μέτρα, σκαρφαλώνουμε λίγο ψηλότερα και φθάνουμε εκεί: μπροστά μας βρίσκεται μια θάλασσα από πράσινο, η «καρδιά» του Εθνικού Πάρκου Δαδιάς.

Αποσβολωμένος από το τοπίο, χρειάζεσαι μερικά λεπτά για να απορροφήσεις αυτό που βλέπεις. Η Δώρα Σκαρτσή, υπεύθυνη του προγράμματος της περιβαλλοντικής οργάνωσης WWF στη Θράκη, μας εξηγεί: «Εδώ βρίσκεται η καρδιά του εθνικού πάρκου που γλίτωσε. Η φωτιά έφτασε στο όριό της και ο φόβος μας ήταν μη γίνει ο αέρας ανατολικός, μπει στον πυρήνα και αλλάξει σε νοτιά, όπως έδειχναν οι προβλέψεις. Αν καιγόταν αυτό το μέρος, θα ήταν αναντικατάστατο, ακόμη κι αν γλίτωνε όλο το υπόλοιπο εθνικό πάρκο».

Στο τοπίο ξεχωρίζει ένας μεγάλος βράχος. Πίσω από αυτόν, στο βάθος, βρίσκεται η περιοχή όπου συγκεντρώνονται οι φωλιές του μαυρόγυπα, ενός από τα απειλούμενα είδη αρπακτικών που κάνουν το δάσος της Δαδιάς μοναδικό στη χώρα μας. «Δεν είναι τυχαίο ότι έχει “πιάσει” αυτή την περιοχή. Αυτό το μεγάλο και επιβλητικό πουλί θέλει συγκεκριμένες συνθήκες αέρα για να προσγειωθεί και να απογειωθεί. Για τη φωλιά του επιλέγει κομμάτια του δάσους με απότομες κλίσεις, μακριά από δρόμους και όχληση». Τα ακριβή σημεία των φωλιών πρέπει να κρατούνται μυστικά, για ευνόητους λόγους.

Ευτυχώς, ο μεγαλύτερος από τους δύο πυρήνες του δάσους (ζώνη Α1) γλίτωσε από τη φωτιά που κατέκαιγε για οκτώ ημέρες τη Δαδιά. Η Πυροσβεστική, εθελοντές, υλοτόμοι από τα χριστιανικά και τα μουσουλμανικά χωριά, όλοι «έπεσαν» να σώσουν το χωριό Δαδιά και τον πυρήνα. «Ολοι οι συνεταιρισμοί ήρθαμε εδώ και κόβαμε δέντρα για να μην περάσει η φωτιά. Ανοίγαμε το δάσος, περνούσε από πίσω η μπουλντόζα και απέναντι περίμεναν πυροσβέστες και εθελοντές τη φωτιά», διηγείται ο Βαγγέλης Μπινέκης, πρόεδρος του Δασικού Συνεταιρισμού Δαδιάς.

Δυστυχώς, δεν είχε την ίδια τύχη ο δεύτερος πυρήνας του εθνικού πάρκου. «Η συνολική καμένη έκταση αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 10% του εθνικού πάρκου. Oμως έχει καεί σχεδόν ο μισός νότιος πυρήνας (ζώνη Α2). Ευτυχώς όχι ολοσχερώς, υπάρχουν αρκετές άκαυτες νησίδες που θα βοηθήσουν τη φυσική αποκατάσταση», εξηγεί η Σύλβια Ζακκάκ, βιολόγος στη Μονάδα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Δαδιάς – Δέλτα Εβρου (πρόκειται για τμήμα του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, το οποίο διαδέχθηκε τον φορέα διαχείρισης της προστατευόμενης περιοχής).

Περπατώντας μέσα στην καμένη περιοχή, καταλαβαίνεις ότι η φωτιά λειτούργησε με έναν ασυνήθιστο τρόπο. Σε κάποια σημεία κατέκαψε τα πάντα, ακόμη και ψηλά πεύκα. Σε άλλα κινήθηκε στο έδαφος, έρπουσα, καίγοντας μόνο χαμηλή βλάστηση, αφήνοντας σχεδόν άθικτα τα δέντρα. Οι διαδρομές της ήταν περίεργες, οφιοειδείς, δημιουργώντας ένα παζλ καμένων και άκαυτων εκτάσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΦΥΠΕΚΑ, από τη συνολική έκταση που επλήγη (45.412 στρέμματα), μόνο η μισή (22.197 στρέμματα) έχει καεί εντελώς. Το είδος της καταστροφής, σε συνδυασμό με την απουσία ανθρωπογενών πιέσεων στο δάσος, δημιουργεί την ελπίδα ότι η φύση θα ανακάμψει γρήγορα.

Oσο κι αν ακούγεται παράδοξο, το μωσαϊκό καμένων και άκαυτων εκτάσεων είναι πολύ πιθανό να ωφελήσει τα απειλούμενα αρπακτικά πουλιά που ζουν στην περιοχή. «Βραχυπρόθεσμα κάποια είδη, όπως ο σταυραετός, ο φιδαετός, ο κραυγαετός, έχουν υποστεί ζημιά γιατί κάηκαν οι φωλιές τους και μαζί οι νεοσσοί. Σε κάποιες θέσεις όμως ίσως η φωτιά να ήταν και ευεργετική γιατί δημιούργησε “ανοίγματα” στην πυκνή βλάστηση, στα οποία τα αρπακτικά μπορούν να κυνηγούν τη λεία τους, ερπετά και μικροθηλαστικά», εξηγεί ο δασολόγος Δημήτρης Βασιλάκης, που υπηρετώντας από το 2010 στις δασικές υπηρεσίες της περιοχής, συμμετείχε στην ομάδα που συνέταξε το διαχειριστικό σχέδιο της Δαδιάς.

Ακριβώς λόγω της παρουσίας των αρπακτικών, η επιστημονική προσέγγιση του δάσους της Δαδιάς είναι διαφορετική. Οι περιοχές που σχηματικά ονομάζουμε «πυρήνες» δεν είναι περιοχές «απόλυτης προστασίας» όπως σε άλλα εθνικά πάρκα (αυτό που ονομάζουμε «α΄ ζώνη»), αλλά «περιοχές προστασίας της φύσης», που αντιστοιχούν σε αυτό που ονομάζουμε «β΄ ζώνη». Με άλλα λόγια, επιτρέπονται πολύ περισσότερες ανθρωπογενείς επεμβάσεις. «Το βασικό διαχειριστικό πρόβλημα της προστατευόμενης περιοχής είναι η πύκνωση της βλάστησης», εξηγεί η κ. Σκαρτσή από το WWF. «Η πυρκαγιά προφανώς δεν είναι ο τρόπος να αραιώνει η βλάστηση, είναι ένα βίαιο γεγονός που προκαλεί μεγάλη καταστροφή. Αλλωστε, χωρίς διαχείριση, έπειτα από μερικά χρόνια η βλάστηση θα ξαναπυκνώσει».

Πηγή: kathimerini.gr